Skip to content
Netgazeti(https://netgazeti.ge/)
ნეტგაზეთი
მხარდაჭერა(https://flitt.site/netgazetiandbatumelebi/#/)
დაგვამატე Google-ში(https://www.google.com/preferences/source?q=netgazeti.ge)
Menu
ბათუმელები(https://batumelebi.ge) | RU(https://ru.netgazeti.ge)
Open Search
Posted in ახალი ამბები(https://netgazeti.ge/category/news/)
“თუ ასე გაგრძელდა, ამ ქვეყანაში ცხოვრება აუტანელი გახდება” — ინტერვიუ ვახტანგ ხმალაძესთან
11.11.2026 11.11.2026
ბათუმელები/ნეტგაზეთის დამფუძნებელი და დირექტორი მზია ამაღლობელი დააპატიმრეს. ბათუმელები/ნეტგაზეთი, როგორც დამოუკიდებელი და გავლენებისგან თავისუფალი მედიასაშუალება, რომელიც მზია ამაღლობელმა 2001 წელს დააფუძნა, მიიჩნევს, რომ ის არის რუსული რეჟიმის სინდისის პატიმარი, არ აპირებს შეგუებას, ითხოვს მის დაუყოვნებლივ გათავისუფლებას და აგრძელებს ბრძოლას სიტყვის თავისუფლებისთვის.(https://netgazeti.ge/tag/მზია-ამაღლობელი/)
ბათუმში საკონსტიტუციო სასამართლო „ქართული ოცნების“ სარჩელს განიხილავს ყველა იმ ოპოზიციური პარტიის აკრძალვაზე, ვისაც რეიტინგი და ანგარიშგასაწევი გავლენა აქვს საზოგადოებაზე.
როგორ შეიძლება შეიცვალოს ხელისუფლება, რომელსაც ძალაუფლების დათმობა არასგზით არ უნდა?
ერთ დროს გამორჩეულად დემოკრატიულობაზე პრეტენზიის მქონე და ევროინტეგრაციისკენ მომართული ქართული სახელმწიფო როგორ მოვიდა იმ პოლიტიკურ ვითარებამდე, რომ მმართველი პარტია ოპოზიციას საკონსტიტუციო სასამართლოს გამოყენებით კრძალავს და პოლიტიკურ კონკურენტებს იშორებს?
ვახტანგ ხმალაძე, კონსტიტუციონალისტი, პოლიტიკოსი, 3 მოწვევის პარლამენტის წევრი, ადამიანი, რომელიც თანამედროვე დამოუკიდებელი საქართველოს კონსტიტუციის შემუშავებაში ერთ-ერთი ყველაზე აქტიური მონაწილე იყო, “ნეტგაზეთს” სწორედ ამ თემებზე ესაუბრება და თავის გამოცდილებაზე დაყრდნობით, მიმდინარე მოვლენების პოლიტიკურ და სამართლებრივ შეფასებას აკეთებს.
“რაც ახლა ხდება საქართველოში, შეფასებისთვის მოგვიწევს საკმაოდ უკან წასვლა, იმიტომ, რომ პირველი მრავალპარტიული არჩევნების შემდეგ, რომელიც 1990 წელს ჩატარდა, თითქმის ვერასოდეს ვერ შეძლეს ქართულმა პოლიტიკურმა სპექტრმა და საქართველოს მოქალაქეებმა, რომ მოვლენათა განვითარების სხვადასხვა შესაძლო ვერსიებიდან აერჩიათ საუკეთესო ვერსია”, – ასე დაიწყო ხმალაძემ საუბარი.
ზვიად გამსახურდიადან მიხეილ სააკაშვილამდე
1990 წელი რომ გავიხსენოთ, მაშინაც რამდენიმე პარტია მონაწილეობდა არჩევნებში, მაგრამ მოხდა მკვეთრი პოლარიზაცია ამომრჩეველთა აზრისა — ერთ მხარეს კომუნისტების მხარდამჭერები და მეორე მხარეს მათი მოწინააღმდეგეები.
კომუნისტების მოწინააღმდეგეებიდან ლომის წილმა მხარი დაუჭირა „მრგვალ მაგიდას“. სხვა პარტიების მხარდამჭერებმაც კი გადაწყვიტეს, რომ თუ არ დავუჭირეთ მხარი „მრგვალ მაგიდას“, შესაძლოა, ისევ კომუნისტები დარჩნენ ხელისუფლებაშიო და გადალაგდნენ მრგვალი მაგიდის მხარეს. როგორ განვითარდა შემდგომ მოვლენები, გვახსოვს. ეს არ იყო სახარბიელო განვითარება, ძალიან რბილად თუ ვიტყვით. ერთი წლისა და ორი თვის შემდეგ ამ არჩევნებიდან მოხდა სამხედრო გადატრიალება.
1992-ში გაიმართა საპარლამენტო არჩევნები. შევარდნაძის პარტიას არანაირი ტოტალური გამარჯვება არ ჰქონია. მაგალითისთვის გეტყვით, რომ თბილისში იყო ორი მრავალმანდატიანი საარჩევნო ოლქი და ორივე წააგო შევარდნაძის მხარდამჭერმა პარტიამ. სხვა ადგილებში გავიდა პირველ ადგილზე, მაგრამ დიდად ვერ უსწრებდა მეორე ადგილზე გასულ პარტიას.
შეიქმნა პარლამენტი, რომელშიც ბევრი პარტია იყო წარმოდგენილი. ქუჩაში არსებული დაპირისპირება გადავიდა ჭერქვეშ.
შეიძლება ბევრი ვერაფერი შეძლო იმ პარლამენტმა, მაგრამ გაფუჭებითაც ბევრის გაფუჭება ვერ შეძლო. ყველაზე კარგი, რაც გააკეთა, იყო ის, რომ მოახერხა კონსტიტუციის მიღება. ეს იყო ძალიან მნიშვნელოვანი. კონსტიტუციით განმტკიცდა მრავალპარტიულობა, პრინციპები ამ მრავალპარტიულობისა.
მაგრამ დღემდე არ მომწონს, რომ დაკანონდა არჩევნების შერეული სისტემა, ნაწილი პროპორციული და ნაწილი მაჟორიტარული. ამ სისტემას, როგორც წესი, თავის სასარგებლოდ იყენებდა ხოლმე მმართველი პარტია, მნიშვნელობა არ ჰქონდა ვინ იყო ხელისუფლებაში. მაჟორიტარულ არჩევნებს დიდი უმრავლესობით იგებდნენ ხოლმე მმართველი პარტიის წარმომადგენლები.
ნაციონალებიდან მეოცნებეებამდე
2003 წლის ვარდების რევოლუცია და ამ ვითარების შექმნა გამოიწვია არჩევნების დროს დიდმა გაყალბებებმა, როდესაც ამომრჩეველთა ნაწილს შესაძლებლობა არ მიეცა საერთოდ მონაწილეობა მიეღო არჩევნებში; როდესაც შედეგების დათვლისას ძალიან ბევრგან მოხდა ოქმების გაყალბება.
აჭარაში, მგონი, „აღორძინების კავშირის“ მიერ მიღებული ხმების რაოდენობა აღემატებოდა აჭარაში ამომრჩეველთა რაოდენობას — დაახლოებით ეგეთი სურათი იყო. ამან გამოიწვია ვარდების რევოლუცია.
შევარდნაძემ დატოვა ხელისუფლება, დატოვა მშვიდობიანად. არ წავიდა გამწვავებაზე და წავიდა შინ.
ჯერ საპრეზიდენტო არჩევნებში გაიმარჯვა დიდი უმრავლესობით სააკაშვილმა და შემდეგ აპრილში, საპარლამენტო არჩევნებში ძალიან დიდი უპირატესობით გაიმარჯვა იმ პარტიამ, რომელიც ყველაზე უფრო მძაფრად უპირისპირდებოდა შევარდნაძეს. ეს იყო „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა“ და მასთან ერთად ბლოკში მყოფი პარტიები. იქ იყვნენ რესპუბლიკელები, კონსერვატორები, კიდევ იყო, მე მგონი, ერთი-ორი პარტია. პარლამენტში მიიღეს დიდი უმრავლესობა და დაიწყო სერიოზული გარდაქმნები.
ბევრმა რამ გაკეთდა კარგად და სწორად, მაგრამ თანდათანობით ეს პროცესი წავიდა ავტორიტარული მმართველობისკენ. ეს განსაკუთრებით ნათლად გამოჩნდა უკვე 2007 წელს, როდესაც სააკაშვილი იძულებული გახდა გადამდგარიყო თანამდებობიდან და რიგგარეშე არჩევნები დანიშნულიყო.
2008 წლის იანვრის ამ არჩევნების მიმართ, რომელიც ისევ მოიგო სააკაშვილმა, ძალიან სერიოზული პრეტენზიები იყო. უამრავი მონაცემი არსებობდა იმის დასასაბუთებლად, რომ შედეგები იყო გაყალბებული. შესაძლოა, სააკაშვილი გავიდა პირველ ადგილზე იმ არჩევნებში, მაგრამ პირველ ტურში მან არჩევნები ვერ მოიგო და უნდა ყოფილიყო მეორე ტური, მაგრამ გაყალბდა სწორედ იმ მიმართულებით, რომ პირველივე ტურში გამოცხადებულიყო არჩეულად. ამის შემდეგ უკვე დაიწყო მკვეთრი სვლა ავტორიტარიზმისკენ.
ამან გამოიწვია იმდენად სერიოზული უკმაყოფილება საზოგადოებაში, რომ შესაძლებელი გახდა 2012-ში „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობის“ მარცხი „ქართული ოცნების“ დიდი საარჩევნო ბლოკის მიერ.
„ოცნების“ მმართველობის პირველი წლები
2012 წელი შეიძლება ქცეულიყო გარდამტეხ მოვლენად, რომლის მერეც ქვეყანას შეეძლო განვითარებულიყო უფრო მყარი დემოკრატიის ჩამოყალიბებით და უფრო სტაბილური სახელმწიფოს ჩამოყალიბებით, მაგრამ…
„ქართული ოცნება – დემოკრატიული საქართველო“ შედგებოდა არა ერთი პარტიისაგან, საკუთრივ „ქართული ოცნებისაგან“, არამედ რამდენიმე პარტიისაგან. იქ იყვნენ „თავისუფალი დემოკრატები“, იყვნენ „რესპუბლიკელები“, იყო „ეროვნული ფორუმი“, იყო რამდენიმე წარმომადგენელი „მრეწველობა გადაარჩენს საქართველოსი“.
საარჩევნო ბლოკის შიგნით ჩნდებოდა ხოლმე დაპირისპირება ერთი მხრივ „ქართულ ოცნებასა“ და მეორე მხრივ „რესპუბლიკელებს“, „ეროვნულ ფორუმსა“ და „თავისუფალ დემოკრატებს“ შორის. არაერთი მცდელობა იყო არასწორი გადაწყვეტილებების მიღებისა, რაც დაიბლოკა. და მიღებული იქნა არაერთი ისეთი გადაწყვეტილება, რომელიც საჭირო იყო ქვეყნის განვითარებისთვის, ევროპასთან დაახლოებისთვის, რისი მაინცდამაინც დიდი სურვილიც საკუთრივ „ქართულ ოცნებაში“ არ ჩანდა.
მაშინ ბიძინა ივანიშვილი, რომელიც იყო „ქართული ოცნების“ ჯერ ფორმალური, მერე ფაქტობრივი ხელმძღვანელი, ჩვენს მხარეს, შიდა ოპოზიციის მხარეს იჭერდა ხოლმე, რის გამოც ეს საკითხები ვერ წყდებოდა ისე, როგორც საკუთრივ „ქართულ ოცნებას“ უნდოდა.
2016 წელს, უკვე არჩევნების მერე, როდესაც კოალიცია დაიშალა, ვერცერთმა ამ პარტიათაგან, ვერც „თავისუფლებმა დემოკრატებმა“, ვერც „ფორუმმა“, ვერც „რესპუბლიკურმა პარტიამ“ ვერ გადალახეს საარჩევნო ზღურბლი და უმრავლესობით მოვიდა ხელისუფლებაში „ქართული ოცნება“. აი ამის მერე დაიწყო თანდათანობით უკუსვლა.
2020 წლიდან დღემდე — როგორ წაიყვანა „ოცნებამ“ ქვეყანა უკან
მოვიდა 2020 წლის არჩევნები. ამას მოჰყვა ცვლილებები საარჩევნო კანონმდებლობაში. ყველა ცვლილება, რომლებიც შეტანილ იქნა საარჩევნო კანონმდებლობაში, იყო ერთი მიმართულებით — გაძლიერებულიყო მმართველი პოლიტიკური ძალის გავლენა საარჩევნო ადმინისტრაციაზე.
დაიწყო თანდათანობით ნდობის დაკარგვა საარჩევნო ადმინისტრაციის მიმართ. ეს არ მომხდარა ერთ დღეში და ორ დღეში. მიზანმიმართულად, სისტემატურად კეთდებოდა ეს. ახლა რა ცვლილებებიც შეაქვთ საარჩევნო კანონმდებლობაში, ამით მის ლეგიტიმურობაზე, მის ნდობაზე ლაპარაკი უბრალოდ უაზრობა ხდება.
დემოკრატიული არჩევნების ძირითადი მნიშვნელობა არის ის, რომ ხალხმა დაიჯეროს, რომ ისინი იქნენ წარმოდგენილები ხელისუფლებაში, ვინც მათ აირჩიეს; რომ არჩევნები იყო სამართლიანი; რომ არჩევნების დროს არ არის და არ იქნება კარუსელები, მოსყიდვები, ამომრჩეველთა დიდი ჯგუფებისთვის ფაქტობრივად არჩევნებში მონაწილეობის აკრძალვა.
ლამის მილიონამდე ემიგრანტი ამომრჩეველი გვყავს, რომლებსაც ფაქტობრივად ჩამოერთვათ არჩევნებში მონაწილეობის შესაძლებლობა. სრულიად წარმოუდგენელია, რომ არჩევნების დღისთვის ეს მილიონამდე, ან თუნდაც 200-300 ათასმა ამომრჩეველმა მიატოვოს თავისი სამსახური, ჩამოვიდნენ საქართველოში, მისცენ ხმა და უკან დაბრუნდნენ. ამის ფიზიკური შესაძლებლობაც კი არ არსებობს. რომელი თვითმფრინავები შეძლებენ ამდენი ამომრჩევლის ერთი დღით ჩამოყვანას?! ამიტომ ასეთი არჩევნების შედეგებისადმი ნდობა უბრალოდ არ იქნება.
ცხადია, ეს ყველაფერი იწვევს პოლიტიკურ დაპირისპირებებს, ქვეყანაში პოლიტიკური დაძაბულობის გაზრდას, ადამიანებში პროტესტს, რაც, ვხედავთ, რომ დიდხანს მიმდინარეობს. შემდეგ ამ პროტესტანტთა ნაწილში, როდესაც ვერ ხედავენ, რომ რაღაცა გაუმჯობესდა, ეს იწვევს ნიჰილიზმს. ადამიანები გადადიან პასიურ მდგომარეობაში. წესიერი არჩევნების შემთხვევაში ყველა ამ ადამიანს საშუალება ექნებოდა არჩევნების დროს გამოეხატა თავისი აზრი, მაგრამ ჯერჯერობით ამის შესაძლებლობაც არ ჩანს.
გაფუჭდა ურთიერთობა დემოკრატიულ დასავლეთთან. სცადა ევროპამ, რომ პოლიტიკური საკითხები მორიგებით გადაწყვეტილიყო. გეხსომებათ შარლ მიშელის მისია. შეთანხმდნენ, მაგრამ მერე „ოცნებამ“ დაარღვია ეგ შეთანხმება.
შეთანხმების შესაძლებლობას ბატონმა კობახიძემ დაუსვა ბოლოს წერტილი, როდესაც გამოაცხადა, რომ 2028 წლამდე ვაჩერებთ ევროკავშირთან კონსულტაციებსო. ახლა ლამის ყოველდღე გამოდის და ამბობს, ვასრულებთ ევროკავშირის მოთხოვნებსო. ყველანი ბრმები და ყრუები ვგონივართ? ხომ მშვენივრად შეგვიძლია წაკითხვაც და წაკითხულიდან აზრის გამოტანაც?
როგორ შეიძლება შეიცვალოს ხელისუფლება, რომელსაც წასვლა არ უნდა და ოპოზიციას კრძალავს
ამ ვითარებიდან ძალიან რთული გამოსავალი იქნება. უკითხავთ, რა გზით შეიძლება იმ ხელისუფლების შეცვლა, რომელიც ხალხს აღარ მოსწონს? ძალიან მარტივი პასუხია. ასეთი გზა არსებობს ორი: ერთი გახლავთ დემოკრატიული გზა — სამართლიანი არჩევნების პირობებში არჩევნებით შეცვლა ხელისუფლებისა და მეორე გახლავთ ხელისუფლების იძულებით დამხობა, ანუ ძალის გამოყენებით დამხობა. სხვათა შორის, იმასაც ვიტყვი, რომ ძალის გამოყენებით დამხობა ყოველთვის არ მიიჩნევა უკანონოდ და არაკონსტიტუციურად.
თუ წაიკითხავთ ადამიანის უფლებათა და თავისუფლებათა ევროპულ კონვენციას, იმ კონვენციაში წერია, ხელისუფლებამ ყველაფერი უნდა გააკეთოს იმისათვის, რომ მისმა მოქმედებამ იძულებული არ გახადოს თავისი მოქალაქეები, გამოიყენონ ძალა ხელისუფლების შესაცვლელად. კონვენცია პირდაპირ ამბობს, რომ თუ ხალხი იყენებს ძალას, ამაში დამნაშავე არის ხელისუფლება, რადგან ხელისუფლების ხელშია ყველა ბერკეტი იმისა, რომ ვითარება დააწყნაროს, ხალხი დაამშვიდოს და ასე განვითარდეს.
დაპირისპირების შემთხვევაში ქვეყანაში ყველაფერი მიდის უარესობისკენ.
მაგრამ როგორც ჩანს, ქართულ ოცნებას ძალიან ეშინია ხელისუფლების დაკარგვის. მიუხედავად დრაკონული ცვლილებებისა, რომლებიც მათ კანონმდებლობაში შეიტანეს, მთელ რიგ სფეროებში, განსაკუთრებით მოქალაქეებთან მიმართებით…